Από την ιστορία του καφέ στη Hausbrandt: πώς ο espresso κατέκτησε την Ελλάδα
Η ιστορία του καφέ: Από την Αιθιοπία στο καφέ της γειτονιάς
Ο καφές έχει κάνει ένα απίστευτα μακρύ ταξίδι στον χώρο και τον χρόνο, ξεκινώντας από τα όρη της Ανατολική Αφρικής του μεσαίωνα μέχρι το αγαπημένο σου Kolatsio Coffee & More στην Θάσο σήμερα. Στην πορεία, δημιούργησε αυτοκρατορίες, γέννησε επαναστάσεις και έδωσε χώρο σε καφεκοπτεία όπως η Hausbrandt, που σημάδεψαν την ιταλική κουλτούρα εσπρέσο και, τελικά, άλλαξαν και τον τρόπο που πίνουμε καφέ στην Ελλάδα.
Οι ρίζες: Αιθιοπία, Υεμένη και ο κόσμος του Ισλάμ
Οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι ο καφές είναι γηγενές φυτό της Αιθιοπίας, όπου οι κόκκοι αρχικά καταναλώνονταν για τις “δυναμωτικές” ιδιότητές τους, μερικές φορές ως πάστα και αργότερα ως ρόφημα. Από εκεί ο καφές πέρασε στην Υεμένη, όπου οι Σούφι μοναχοί τον χρησιμοποιούσαν για να μένουν ξύπνιοι στις νυχτερινές προσευχές.
Από την Υεμένη, ο καφές απλώθηκε στον μουσουλμανικό κόσμο – στη Μέκκα, στο Κάιρο, στη Δαμασκό και τελικά στην Κωνσταντινούπολη, πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας – και μπήκε βαθιά στην καθημερινή ζωή, τη θρησκεία και το εμπόριο. Στις οθωμανικές πόλεις, τα καφενεία έγιναν γρήγορα κέντρα συζήτησης, πολιτικής και κοινωνικής ζωής – ένα μοντέλο που αργότερα επηρέασε πολύ και την ελληνική κουλτούρα καφέ στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.
Ο καφές φτάνει στην Ευρώπη
Ο καφές φτάνει στην Ευρώπη τον 17ο αιώνα, κυρίως μέσω των μεσογειακών θαλάσσιων οδών και λιμανιών όπως η Βενετία και η Μάλτα. Στη Βενετία, τα πρώτα ευρωπαϊκά καφέ ανοίγουν γύρω στη δεκαετία του 1640, προσφέροντας ένα εξωτικό και ακριβό ρόφημα που αρχικά απευθυνόταν σε εμπόρους, ευγενείς και διανοούμενους.
Ο καφές εξαπλώνεται γρήγορα: Μασσαλία, Παρίσι, Λονδίνο, Κεντρική Ευρώπη. Τα καφέ γίνονται “λαϊκά πανεπιστήμια”: χώροι όπου συζητούνται πολιτική, φιλοσοφία, οικονομία, επικαιρότητα – πάντα με έναν καφέ στο χέρι. Αυτή η πρώιμη κουλτούρα του καφέ στην Ευρώπη, άνοιξε τον δρόμο για όλα όσα ακολούθησαν: τα βιεννέζικα καφέ με τα γλυκά, τα παρισιανικά λογοτεχνικά στέκια και, αργότερα, το ιταλικό bar με τον εσπρέσο που πίνεται γρήγορα και στα όρθια.
Η Γέννηση του Καφέ Hausbrandt στην Τεργέστη
Ένα από τα πιο σημαντικά ευρωπαϊκά λιμάνια ήταν η Τεργέστη, στην Αδριατική, που για χρόνια διαχειριζόταν τεράστιες ποσότητες πράσινου καφέ για την Κεντρική Ευρώπη. Εκεί, το 1892, ο Hermann Hausbrandt – Αυστριακός πλοίαρχος του εμπορικού ναυτικού – ίδρυσε την εταιρεία “Specialità Caffè Hausbrandt”, που ακόμα και σήμερα φέρει το όνομά του.
Η Hausbrandt ήταν πρωτοποριακή για την εποχή της. Ήταν από τις πρώτες εταιρείες που έψηναν και δημιουργούσαν blends σε βιομηχανική κλίμακα, και – πολύ σημαντικό – συσκεύαζαν τον καφέ σε σφραγισμένες μεταλλικές συσκευασίες απευθείας στο εργοστάσιο, λύνοντας βασικά προβλήματα: μεταφορά, διατήρηση φρεσκάδα και αρώματος. Σε μια εποχή που πολλά καφενεία ακόμα έψηναν επί τόπου, δημιουργώντας γεύσεις χωρίς συνοχή, η Hausbrandt πρόσφερε κάτι καινούργιο: σταθερή ποιότητα, σταθερή γεύση και blends που ταξίδευαν χωρίς να “χαλάνε”.
Κατά τον 20ό αιώνα η Hausbrandt πέρασε πολέμους, κρίσεις και αλλαγές στην αγορά, και σταδιακά εξελίχθηκε σε μια από τις σημαντικότερες ιταλικές βιομηχανίες καφέ, με σύγχρονες εγκαταστάσεις και εξαγωγική στρατηγική. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, υπό την ηγεσία του Martino Zanetti, η μάρκα επανατοποθετήθηκε στην “premium” αγορά, με προσεγμένα blends και δυνατή διεθνή παρουσία, και σήμερα εξάγει τον καφέ της σε πάνω από 90 χώρες.
Τι είναι ο ιταλικός εσπρέσο – και ποιά η συνεισφορά της Hausbrandt
Ο εσπρέσο, όπως τον ξέρουμε, γεννήθηκε στην Ιταλία στο γύρισμα του 19ου προς τον 20ό αιώνα, όταν εμφανίστηκαν οι πρώτες μηχανές πίεσης που μπορούσαν να δώσουν έναν συμπυκνωμένο καφέ μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Ένα μικρό, δυνατό φλιτζάνι με κρέμα στην επιφάνεια έγινε η επιτομή του ιταλικού αστικού ρυθμού: γρήγορο, έντονο, αλλά ποιοτικό.
Μάρκες όπως η Hausbrandt έχτισαν την ταυτότητά τους γύρω από την κουλτούρα των espresso bar, σχεδιάζοντας blends ειδικά για επαγγελματικές μηχανές: σωστό σώμα, ισορροπημένη οξύτητα, πλούσια κρέμα, σταθερό αποτέλεσμα φλιτζάνι με το φλιτζάνι. Τα κλασικά blends της Hausbrandt, με επιλεγμένες ποικιλίες Arabica και Robusta, ψήνονται ώστε να δίνουν έναν γλυκό, ισορροπημένο εσπρέσο ή cappuccino, ιδανικό για κατανάλωση “στα όρθια” αλλά και για freddo. Έτσι, η Hausbrandt έγινε παγκόσμιο σύμβολο του “αυθεντικού ιταλικού καφέ”.
Η Ελλάδα πριν τον εσπρέσο: ελληνικός καφές και φραπές
Η σχέση της Ελλάδας με τον καφέ ξεκινάει πολύ πριν τον εσπρέσο. Στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο καφές ήρθε στα ελληνικά εδάφη μαζί με την οθωμανική κουλτούρα καφενείου, και αυτό που σήμερα λέμε “ελληνικός καφές” ήταν για αιώνες απλώς ο κλασικός οθωμανικός καφές. Σιγοβρασμένος, αφιλτράριστος καφές, ψημένος στο μπρίκι και σερβιρισμένος σε φλιτζανάκια, έγινε καθημερινή ιεροτελεστία στα σπίτια και στα καφενεία.
Στα μέσα του 20ού αιώνα, ένα άλλο ρόφημα κυριαρχεί στην ελληνική αγορά καφέ: ο φραπές. Το 1957, στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, ο Δημήτρης Βακόνδιος, αντιπρόσωπος της Nestlé, αυτοσχεδιάζει όταν δεν βρίσκει ζεστό νερό και χτυπά στιγμιαίο καφέ με κρύο νερό και πάγο – και κάπως έτσι γεννιέται ο φραπές. Με τη βοήθεια της διαφήμισης, ο φραπές γίνεται το απόλυτο ελληνικό καλοκαιρινό ρόφημα: από τις παραλίες μέχρι τα μπαλκόνια, συνδεδεμένο με την ξεγνοιασιά και τα “ωράρια” του ελληνικού καλοκαιριού.
Για δεκαετίες, οι περισσότεροι Έλληνες κινούνται ανάμεσα σε δύο βασικές επιλογές: ελληνικός καφές και στιγμιαίος (συχνά σε μορφή φραπέ). Ο εσπρέσο είναι γνωστός, αλλά παραμένει περιθωριακός – κάτι “ψαγμένο” που το συναντάς σε λίγα, πιο κοσμοπολίτικα στέκια.
Οι πρώτες μηχανές εσπρέσο στην Ελλάδα
Οι πρώτοι εσπρέσο κάνουν την εμφάνισή τους στην Αθήνα ήδη από τη δεκαετία του 1950, κυρίως σε χώρους που συχνάζουν καλλιτέχνες, διανοούμενοι και πιο “κοσμοπολίτες” θαμώνες, επηρεασμένοι από την Ιταλία και από τους Ιταλούς που έφεραν τις μηχανές και την τεχνογνωσία. Εκείνη την εποχή, όμως, ο εσπρέσο είναι περισσότερο “ιδιότροπο” ρόφημα και όχι μαζική συνήθεια.
Η πραγματική αλλαγή έρχεται πιο αργά. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και κυρίως τη δεκαετία του 1990, ο εσπρέσο και ο cappuccino αρχίζουν να εξαπλώνονται στην ελληνική αγορά καφέ, παράλληλα με τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας και την ανάπτυξη μιας νέας αστικής μεσαίας τάξης. Στις αρχές των 2000s, ο εσπρέσο παύει να είναι “εξωτικός” και εμφανίζεται μαζικά σε αλυσίδες και ανεξάρτητα καφέ σε όλη την Ελλάδα – από τα μεγάλα αστικά κέντρα μέχρι επαρχιακές πόλεις.
Παράλληλα, οι πωλήσεις οικιακών μηχανών εσπρέσο αυξάνονται σημαντικά: μεταξύ 2008 και 2013 καταγράφεται αύξηση περίπου 40%, δείχνοντας ότι ο εσπρέσο περνάει πια και στην ελληνική κουζίνα. Έτσι, ο εσπρέσο γίνεται σταδιακά καθημερινή συνήθεια και σημαντικό κομμάτι της ελληνικής αγοράς καφέ.
Πώς Γεννήθηκε ο Freddo Espresso και ο Freddo Cappuccino στην Ελλάδα
Ένα από τα πιο ιδιαίτερα ελληνικά “κεφάλαια” στην ιστορία του εσπρέσο είναι ο κρύος εσπρέσο. Το 1991, στην Αθήνα, μια ομάδα στην εταιρεία Kafea Terra, που έφερε τον ιταλικό illy στην Ελλάδα, πειραματίζεται με ένα νέο κρύο ρόφημα: διπλός εσπρέσο χτυπημένος με πάγο, ονομάζοντάς τον “freddo”.
Από αυτόν τον πειραματισμό γεννιούνται δύο σήμερα κλασικά ελληνικά ροφήματα: freddo espresso και freddo cappuccino. Ο freddo espresso είναι ένας δυνατός διπλός εσπρέσο, χτυπημένος με πάγο, ενώ ο freddo cappuccino προσθέτει από πάνω παχύ, κρύο αφρόγαλα. Αυτά τα ροφήματα ταιριάζουν τέλεια με την ελληνική κουλτούρα: δυνατός, “σοβαρός” καφές, αλλά σε φόρμα που επιτρέπει ώρες κουβέντας σε εξωτερικό χώρο και καλοκαιρινή ζέστη.
Μέχρι τα 2010s, είναι πλέον συνηθισμένο για έναν Έλληνα να πίνει το πρωί έναν ζεστό εσπρέσο ή cappuccino, το απόγευμα έναν freddo espresso ή freddo cappuccino, και αργότερα έναν ελληνικό καφέ – όλα μέσα στην ίδια μέρα. Ο εσπρέσο δεν αντικατέστησε την παράδοση· “κάθισε” πάνω της και δημιούργησε ένα μοναδικό, πολυστρωματικό μείγμα ελληνικής κουλτούρας καφέ.
Η Hausbrandt στην ελληνική αγορά
Καθώς ο εσπρέσο κερδίζει έδαφος, η Ελλάδα γίνεται μια ιδιαίτερα ελκυστική αγορά για ιταλικές μάρκες καφέ – από μαζικές μέχρι πιο “ειδικές”. Η Hausbrandt, με τη μεγάλη ιστορία της και τη φήμη για κλασικά blends εσπρέσο, είναι μέρος αυτού του κύματος, εμφανιζόμενη σε καφέ, ξενοδοχεία και εστιατόρια σε Ελλάδα και Κύπρο ως premium επιλογή.
Διανομείς σε Ελλάδα και Κύπρο προωθούν τη Hausbrandt ως αυθεντικό ιταλικό espresso coffee με πάνω από έναν αιώνα παράδοση, σχεδιασμένο για επαγγελματικές μηχανές και baristas που θέλουν σταθερότητα και ποιότητα σε κάθε φλιτζάνι. Στην πράξη, βλέπουμε πλέον το όνομα Hausbrandt σε παραλιακά καφέ, σε ξενοδοχεία, αλλά και σε πιο “ψαγμένα” espresso bars, δίπλα σε εγχώρια micro-roasteries ή άλλα brands.
Η έμφαση της Hausbrandt σε σταθερά blends, αυστηρό έλεγχο ποιότητας και σωστή συσκευασία ταιριάζει σε μια αγορά όπως η ελληνική, όπου ένα καφέ μπορεί να σερβίρει εκατοντάδες καφέδες την ημέρα και η συνέπεια είναι κρίσιμος παράγοντας για την επιχείρηση. Δεν μπορούμε να πούμε ότι μια μόνο μάρκα “έφερε” τον εσπρέσο στην Ελλάδα, αλλά εταιρείες όπως η Hausbrandt συνέβαλαν στο να παγιωθεί η κουλτούρα του εσπρέσο, προσφέροντας στους Έλληνες αυτό που ζητούν: αυθεντικό ιταλικό καφέ, είτε σε μικρό ζεστό φλιτζάνι είτε σε ψηλό ποτήρι freddo.
Η ελληνική κουλτούρα καφέ στην εποχή του εσπρέσο
Σήμερα, η ελληνική κουλτούρα καφέ είναι σαν μωσαϊκό. Στα παραδοσιακά καφενεία και τις πιο παλιές γειτονιές, ο ελληνικός καφές στο μπρίκι παραμένει ιεροτελεστία, συνδεδεμένη με μνήμες, παρέες και κουβέντα που δεν τελειώνει ποτέ. Στα κέντρα των πόλεων, οι αλυσίδες και τα ανεξάρτητα coffee shops σερβίρουν σχεδόν τα πάντα: εσπρέσο, cappuccino, flat white, freddo espresso, freddo cappuccino, cold brew – και, φυσικά, φραπέ και ελληνικό καφέ στο ίδιο menu.
Ο εσπρέσο έχει αλλάξει την ελληνική αγορά καφέ, όχι μόνο ως προϊόν αλλά και ως εμπειρία: νέου τύπου καφέδες, νέα σχεδίαση χώρων, νέες απαιτήσεις για εκπαίδευση barista, νέες συνεργασίες με roasters και εισαγωγείς. Παρ’ όλα αυτά, οι Έλληνες δεν εγκατέλειψαν τις παλιές τους συνήθειες· απλώς τις εμπλούτισαν. Αυτό που μένει σταθερό είναι ο κοινωνικός χαρακτήρας του καφέ: αφορμή για συνάντηση, συζήτηση, φλερτ, δουλειά με laptop στην καφετέρια ή απλά κοτσομπολιό.
Από το λιμάνι της Τεργέστης στα τραπεζάκια της πλατείας
Αν το δούμε συνοπτικά, η ιστορία του καφέ, της Hausbrandt και του εσπρέσο στην Ελλάδα είναι μια ιστορία διαρκούς κίνησης και επανεφεύρεσης. Κόκκοι που ξεκίνησαν από την Αιθιοπία και τελειοποιήθηκαν στην Υεμένη, ταξίδεψαν στην οθωμανική Κωνσταντινούπολη, στα λιμάνια της Τεργέστης, στα ιταλικά espresso bars και, τελικά, στα τραπεζάκια πλατείας στην Ελλάδα, σε ποτήρια freddo.
Η πορεία της Hausbrandt, από το 1892 και την καινοτομία στη συσκευασία μέχρι τη σημερινή εικόνα μιας διεθνούς μάρκας εσπρέσο, αντικατοπτρίζει τη γενικότερη μεταμόρφωση του καφέ: από “φάρμακο” και εξωτική περιέργεια σε καθημερινή, παγκόσμια συνήθεια. Στην Ελλάδα, ο εσπρέσο δεν σβήνει την παράδοση· συνυπάρχει μαζί της, δίπλα στον ελληνικό καφέ και τον φραπέ, σε ένα πλούσιο μείγμα γεύσεων και ιστοριών που συνεχίζει να εξελίσσεται σε κάθε φλιτζάνι.
Αν θέλετε να γευτείτε την πλούσια ιστορία της Hausbrandt, σας περιμένουμε στο Kolatsio Coffee & More. Για να απολαύσετε αυθεντικό ιταλικό espresso, cappuccino και freddo, επισκεφθείτε μας για τον καλύτερο καφέ στον Λιμένα της Θάσου!
